براي زايش زودتر تليسه ها چه بكنيم ؟
افزايش سطح پروتئين جيره يكي از راههاي برنامه ريزي براي زايش تليسه ها در سن 22 تا 24 ماهگي است
اكثر مشاورين دامداريها توصيه مي كنند كه سن زايش تليسه ها بين 22 تا 24 ماهگي باشد. هنگاميكه من اين پيشنهاد را مطرح مي كنم ، معمولاً براي دامداران دو سئوال مطرح مي شود . اول اينكه، آنها سئوال مي كنند كه چرا تليسه ها بايد در اين سن زايمان كنند. دوم اينكه، آنها سئوال مي كنند كه آنها چگونه آنها مي توانند تليسه هاي خود را با سرعت كافي رشد دهند تا زودتر به مرحله زايش برسند.
حداقل دو دليل اصلي براي كوتاه كردن سن زايش تليسه ها وجود دارد. اول به حداكثر رساندن پيشرفت ژنتيكي. گوساله هاي تازه متولد در گاوداري ، بايستي بطور متوسط در مقايسه با ساير دام هاي گله ، داراي بالاترين قابليت ژنتيكي براي توليد شير باشند. بنابراين بايستي هدف اصلي براساس زودتر به شيردهي رسيدن آنها باشد.
دومين دليل اين است كه هرچه كه ميانگين سن اولين زايش كاهش مي يابد، تعداد تليسه هائي كه بايد در دامداري حفظ شود (جهت جايگزيني ) به مقدار زيادي كاهش مي يابد . اين مطلب در جدول شماره – 1 نشان داده شده است.
تليسه هاي كمتري نياز است …
چنانچه شما در جدول شماره –1 مي بينيد ، اگر ميزان حذف دام در گله به ميزان 28 درصد ثابت بماند ، چنانچه سن اولين زايش از 28 به 24 ماه كاهش يابد ، تعداد تليسه پرورشي ، كه بايد 72 راس در ازاء 100 راس باشد به 2 6 راس به ازاء 100 راس گاو كاهش مي يابد . كاهش سن زايش در مجموع هزينه پرورش تليسه جايگزين را كاهش مي يابد، به علاوه اينكه با فروش تليسه اضافي مي تواند ميزان نقدينگي و درآمد را افزايش دهد.
داشتن تليسه هايي كه زودتر زايمان كنند نياز به خريد علوفه و غلات را كاهش مي دهد، به اضافه اينكه باعث كاهش فشار بر فضاي نگهداري تليسه هاي جايگزين گله مي شود. غالباً شما مي توانيد با كاهش سن زايش تليسه ها ساخت امكانات جديد رابراي نگهداري تليسه ها به تأخير بيندازيد. ركوردهاي ثبت شده در انجمن اصلاح نژاد گله هاي شيري ايالات متحده (DHI) نشان مي دهد كه تليسه هاي جوان درست به خوبي شير دامهاي مسن تر شير توليد مي كنند.
اين مطلب مهم است كه شما اهداف خود را براي پرورش تليسه مشخص كنيد و بطور منظم نحوه پرورش تليسه خود را ارزيابي كنيد. ابتدا براي رسيدن به اين هدف، تليسه ها هلشتاين براي اولين جفت گيري بايستي در 13 ماهگي داراي قدي به بلندي 127 سانتيمتر و وزني به مقدار 350 تا 360 كيلوگرم (780 تا 800 پوند) باشد.
دومين هدف اين است كه تليسه هائي كه در سن 22 تا 24 ماهگي زايمان مي كنند وزني معادل 570 كيلوگرم (1250 پوند) يس از زايمان و قدي معادل 5/137 سانتيمتر (55 اينچ) باشند. اين اهداف با ميزان رشدي برابر 900 گرم (دو پوند) در روز امكان پذير خواهد بود.
شما بايستي بدنبال حداكثر رشد اسكلتي ممكن در تليسه ها باشيد. من تليسه هاي زيادي را مشاهده كرده ام كه به وزن مناسب رسيده ولي خيلي كوتاه مي باشند كه به دليل عدم دريافت پروتئين كافي بوده است.
جدول شماره-2 داراي جيره هاي توصيه شده است كه توسط دانشگاه كورنل توصيه شده و بر پايه دانه غلات خيلي موفق بوده است . البته توجه كنيد كه سطح پروتئين جيره هاي پيشنهادي بطور قابل توجهي بيشتر از توصيه NRC و بقيه جيره هاي تجاري موجود است. انرژي توصيه شده اين جدول نيز بر اساس انرژي خالص (Net – Energy) رشد ارائه شده است ،
در حاليكه اغلب افراد با اصطلاح كل مواد مغذي قابل هضم بيشتر آشنائي دارند. معادل سازي دريافت TDN برابر 70 درصد براي گوساله هاي تازه از شير گرفته شده تا 55 درصد براي تليسه هاي زايمان كرده مي باشد. دستيابي به اين سطح از انرژي به راحتي با مصرف علوفه با كيفيت متوسط و مصرف غلات محدود ميسر خواهد بود.
براي رسيدن به اهداف فوق الذكر بايستي تغذيه مناسب از بدو تولد گوساله آغاز گردد. بهتر است شما بايستي در ظرف ساعت اول تولد يك گالن ( حدود 4 ليتر ) آغوز با كيفيت را به وسيله لوله وارد معده گوساله كنيد. گوساله ها بايستي زندگي خود را با مصرف شير كاملاٌ طبيعي و يا جايگزين شيري شروع كنند كه لااقل داراي 20 درصد پروتئين باشد . برخي از جانشين هاي شير جديد هستند كه بر اساس پروتئين با كيفيت سويا تهيه مي شوند، كه مي توانند تا حد زيادي رشد مطلوب را بهمراه داشته باشند، اما كيفيت اين مواد جانشين بسيار متغير مي باشد. جايگزين هاي شير حاوي حاوي آرد سويا ، جو دو سر و يا گندم پذيرفتني نيست .
بهتر است شما براي گوساله هايتان از يك كنسانتره غلات استارتر كه حداقل 20 درصد پروتئين داشته استفاده كنيد. معمولاٌ مصرف خوراك (شامل پليت و غلات غلطك خورده) هنگاميكه استارتر زبره باشد ، در مقايسه با شكل پودري (و نرم) بهتر مي باشد. بهتر است كه خوراك استارتر حاوي ميزان مناسبي از يونوفورها (ionophore) و يا مواد كنترل كننده كوكسيديوز باشد.
من تصور ميكنم كه علوفه هاي خشك چين دوم يا سوم كه پر برگ تر هستند براي استفاده گوساله از دو تا سه هفتگي به بعد مناسب است. هر چند كه من مشاهده مي كنم ، كه معمولاً به اشتباه براي تغذيه گوساله ها از علوفه هاي خشك چين اول استفاده مي شود. اين نوع از علوفه ها معمولاً داراي فيبر زيادي هستند كه هضم آن براي گوساله مشكل است و موجب ايجاد شكم خمره ائي در گوساله مي شود.
من ترجيح مي دهم كه علوفه هاي خشك و دانه غلات را تا سن 4 ماهگي تغذيه نموده و تا اين سن سيلو به مصرف گوساله ها نرسد. با اين حال بيشتر پرورش دهندگان موفق گوساله از سيلوي يونجه و سيلوي ذرت با كيفيت را براي تغذيه گوساله هاي از شير گرفته خود استفاده مي كنند. اغلب جيره ها بهتر است جهت بهينه كردن مصرف انرژي و پروتئين ، حاوي يونوفورها باشند. در برخي موارد خاص، بويژه هنگاميكه از علوفه هاي با كيفيت بسيار عالي استفاده مي شود ، بدون نياز به مصرف يونوفورها ميزان رشد گوساله ها به مقدار كافي انجام خواهد شد.
مراقب مصرف سيلو ذرت باشيد…
هنگاميكه در جيره غذائي تليسه ها سيلوي ذرت سهم زيادي داشته باشد ، دشوار است كه بتوان تليسه هايي قد بلند و غير چاق پرورش داد. من ترجيح ميدهم كه جيره آنها حاوي سيلوي يونجه با كيفيت متوسط و داراي 14 تا 16 درصد پروتئين باشد. غالباً ، اين جيره ها به مكمل انرژي نيازي ندارند و فراهم كردن مقدار كمي مكمل پروتئيني كه حاوي پروتئين عبوري از شكمبه بوده براي تهيه يك جيره متوازن لازم است.
بنظر مي رسد كه تليسه ها تا مرحله جفتگيري بخوبي در برابر اضافه كردن پروتئين هاي حيواني به جيره به ميزان 110 تا 225 گرم (يك چهارم تا يك دوم پوند) جواب مناسبي مي دهند. مصرف مخلوطي از پروتئين ها معمولاٌ موجب افزايش روزانه 100 تا 200 ريال
( 1 تا 2 سنت) افزايش قيمت جيره نسبت به جيره هاي سنتي مي شود.
معمولاً برگرداندن تليسه به چراگاه در فصل تابستان ، مي تواند به شدت ميزان رشد آنرا به شدت كاهش دهد. بهترين كاري اين است كه بايستي براي اطمينان از رشد كافي آنها ،
با تغذيه چند كيلوگرم كنسانتره كيفيت خوراك آنها را در مرتع تكميل كنيم. چراي گردشي فشرده (intensive) مي تواند با مصرف حداقل مواد تكميل كننده (كنسانتره) سرعت رشد خوبي را براي تليسه ها تضمين كند ، به شرط اينكه كيفيت علوفه چراگاه از كيفيت عالي برخوردار باشد.
ما درست همانند ثبت كردن ركورد توليد شير در گاوها با استفاده از خدمات ثبت و ركود (مانند DHI ) بايستي عملكرد رشد در تليسه ها را نيز ياداشت كنيم. آنها بايستي حداقل چهار نوبت قبل از زايمان از نظر وزن و قد اطلاعات آنها ثبت گردد. اين اندازه گيريها بايد با رسم منحني رشد كه بطور وسيعي در دسترس مي باشد براي تعيين و مقايسه ميزان رشد آنها با استانداردهاي قابل قبول مقايسه گردد.
بررسي شرايط…
همچنين تعيين نمره وضعيت بدني (اسكور) تليسه ها مفيد مي باشد. آنها بايستي در سن 4 تا 5 ماهگي داراي نمره بدني 3 باشند و تا 2 تا 3 ماه قبل از زايمان اين نمره بدني را حفظ كنند ، يعني مرحله اي كه آنها بايد داراي نمره بدني 3/3 تا 5/3 باشند تا ذخاير انرژي كافي براي پس از زايش اندوخته كنند. از داشتن تليسه هايي با نمره بدني بيش از 7/3 اجتناب كنيد ، زيرا بدين لحاظ پس از زايمان ، اختلالات و مشكلات زيادي بوجد مي آيد.
در ذهن داشته باشيد كه تغذيه تنها يك جنبه از پرورش تليسه هاي با كيفيت مي باشد.
شما همچنين بايستي فضاي كافي جايگاه همراه با تهويه خوب ، واكسيناسيون به موقع ، انگل زدايي و رسيدگي هاي به موقع دامپزشكي را براي تليسه هاي خود مد نظر قرار دهيد.
جدول ـ1 . تليسه هاي مورد نياز جهت حفظ اندازه گله به ازاء هر 100 راس
سن در اولين زايش
36 34 32 30 28 26 24 22
تعداد تليسه ها درصد حذف
66 62 59 55 51 48 44 40 20
73 69 65 61 56 52 48 44 22
79 75 70 66 62 57 53 48 24
86 81 76 72 67 62 57 52 26
92 87 82 77 72 67 62 56 28
99 94 88 82 77 72 66 61 30
106 100 94 88 82 76 70 65 32
112 106 100 94 87 81 75 69 34
|
جدول ـ2 . جيره راهنما براي رشد بهتر | ||||
|
پروتئين عبوري (درصد از پروتئين خام) |
پروتئين خام |
انرژي خالص رشد NEG (Mcal/kg.) |
ماده خشك مصرفي |
وزن (كيلوگرم) |
|
45 – 35 |
17 |
24/1 – 15/1 |
1/4 –2/3 |
180 – 90 |
|
40 – 35 |
17 – 16 |
15/1 – 93/0 |
3/6 – 5/4 |
270 – 180 |
|
35 – 25 |
16 – 15 |
00/1 – 93/0 |
2/8 –8/6 |
360 - 270 |
|
20 – 15 |
15 – 14 |
92/0 – 84/0 |
9/10 – 6/8 |
450- 360 |
|
15 - 10 |
14 – 12 |
77/0 – 66/0 |
9/15 – 3/11 |
610 -450 |
منبع:
Brian L. P. 1994. What it takes to freshen heifers early.
Hoard`s Dairyman. September.
